dnd, d&d dungeons and dragons
 
Olejów na Podolu
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Strona główna ˇ Artykuły ˇ Galeria zdjęć ˇ Forum strony Olejów ˇ Szukaj na stronie Olejów ˇ Multimedia
 
isa, dnd.rpg.info.pl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Nawigacja
Strona główna
  Strona główna
  Mapa serwisu

Olejów na Podolu
  Artykuły wg kategorii
  Wszystkie artykuły
  Galeria zdjęć
  Pokaz slajdów
  Panoramy Olejowa 1
  Panoramy Olejowa 2
  Panoramy inne
  Stare mapy
  Stare pocztówki Olejów
  Stare pocztówki Załoźce
  Stare pocztówki inne
  Stare stemple 1
  Stare stemple 2
  Multimedia
  Słownik gwary kresowej
  Uzupełnienia do słownika
  Praktyczne porady1
  Praktyczne porady2
  Archiwum newsów
  English
  Français

Spisy mieszkańców
  Olejów
  Trościaniec Wielki
  Bzowica
  Białokiernica
  Ratyszcze
  Reniów
  Ze starych ksiąg

Literatura
  Książki papierowe
  Książki z internetu
  Czasopisma z internetu

Szukaj
  Szukaj na stronie Olejów

Forum
  Forum strony Olejów

Linki
  Strony o Kresach
  Inne przydatne miejsca
  Biblioteki cyfrowe
  Varia
  Nowe odkrycia z internetu

Poszukujemy
  Książki

Kontakt
  Kontakt z autorami strony

 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Olejów na Podolu
Aktualnie na stronie:
Artykułów:1280
Zdjęć w galerii:1707

Artykuły z naszej strony
były czytane
3429889 razy!
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Zarazy morowe, tak zwane "powietrze", często nawiedzały ziemie naszych przodków. Najwięcej informacji mamy o trzech epidemiach cholery, związanych z działaniami wojennymi w XIX i XX wieku. Pochłonęły one wiele ofiar wśród mieszkańców Trościańca. W księgach kościelnych udało się potwierdzić duże rozmiary epidemii z 1831 i 1855 roku.

W roku 1831 cholera pojawiła się najpierw w Królestwie Polskim, przywleczona z Azji przez ściągnięte do tłumienia Powstania Listopadowego wojska Paskiewicza. Jedną z ofiar był rosyjski feldmarszałek Dybicz. Potem wraz z żołnierzami i uciekinierami przeniknęła do Galicji i szerzyła się dalej, docierając w końcu także do Trościańca. Z ziem polskich przeszła także do Europy Zachodniej, pomimo prób ustawiania kordonów sanitarnych na wielu granicach.

Okres inkubacji cholery jest bardzo krótki, 1 do 2 dni, a przebieg gwałtowny. Do zakażenia dochodzi na drodze pokarmowej, głównie przez skażoną ludzkimi odchodami wodę, rzadziej przez zanieczyszczone ręce. Prawidłowe leczenie polega na uzupełnianiu utraconych płynów, z czego jeszcze nie zdawano sobie sprawy w XIX wieku. Większość zarażonych jednak przeżywała. Maksymalna śmiertelność przy braku leczenia wynosiła do 50%. Najgorsze było to, że w tamtym stuleciu nieznane były jeszcze przyczyny tej choroby. Bakterie przecinkowca cholery zostały odkryte dopiero w 1883 roku. Zdrowi nie wiedzieli jak rozprzestrzenia się ta choroba ani jak się przed nią uchronić.

W 1831 ten poziom wiedzy był szczególnie niski. Wierzono, że przyczyną jest zepsute powietrze. Oficjalna instrukcja c.k. galicyjskiego Promedykatu z 11 lipca 1831 roku zalecała wszystkim ogrzewanie ciała i niejedzenie niedojrzałych owoców. Gazetowe opisy różnych przypadków wyleczenia też były dość bałamutne, wymieniano m.in. leczenie pijawkami i różne dziwne substancje. Stąd zapewne duża śmiertelność. W XIX wieku cierpiący na nią ludzie nie wiedzieli nawet, co ich zabija.

Druga wielka epidemia cholery, w 1855 roku, miała związek z Wojną Krymską. Ponownie została przywleczona przez szybkie przemieszczanie się wojsk z terenu Azji. Tym razem w Zachodniej Europie pojawiła się już w 1854 roku, przywleczona do Londynu statkami kursującymi między Wielką Brytanią a teatrem Wojny Krymskiej. Do Galicji i Trościańca dotarła latem 1855, roku. Z księgi zgonów wynika, że zmarło wtedy mniej ludzi, niż w czasie epidemii 1831 roku. Nie tylko liczbowo, ale i procentowo (bo ludność wioski na pewno się zwiększyła przez 24 lata). Nie wiązało się to raczej z postępami w medycynie - bo nic takiego jeszcze nie nastąpiło. Po prostu część dorosłej populacji mogła być uodporniona, jeśli przeszła tą chorobę poprzednio. Na pewno też wymieniano się doświadczeniami i przepisami kuracji. Część z nich mogła być bałamutna (i nie zadziałać), ale wszystko co powstrzymywało odwodnienie - mogło uratować życie.

Ciekawe także, czy był w Trościańcu jakiś cmentarz choleryczny? Część ofiar epidemii (szczególnie tej z 1831 roku - przy których nie ma nazwiska księdza), mogła być chowana na miejscu w Trościańcu. Gdzieś na uboczu, poza parafialnymi cmentarzami. Na pewno taki choleryczny cmentarz był w Milnie. Pani Maria Zaleska z domu Dec słyszała z opowiadań przodków, że jeszcze na początku XIX grecko-katolicki pop wskazywał swoim parafianom stary krzyż na wzgórzu i mówił, że pod nim jest grób masowy ofiar cholery w Milnie. Być może było coś takiego także w Trościańcu.

O cholerze możecie też przeczytać w innym naszym artykule Epidemia cholery w roku 1855 w okolicach Olejowa




ROK 1831



Na cholerę zmarło 35 znanych z imienia i nazwiska polskich mieszkańców Trościańca. Dla większości z nich nie wpisano daty zgonu, ani nazwiska asystującego przy pogrzebie księdza. Być może pochowano ich w zbiorowej mogile. Epidemia zaczęła się w końcu maja i trwała do końca czerwca 1831. Ostatni, pojedynczy zgon (być może dziecka z innych okolic, czasowo przebywającego w Trościańcu) miał miejsce 13 lipca 1831.

28 maja 1831:

1. Z domu nr 52: Anna Kadelicha, panna, 40 lat, córka Franciszka i Katarzyny


30 maja 1831:

2. Z domu nr 55: Konstancja Drakowa, 50 lat, żona Tomasza


5 czerwca 1831:

3. Z domu nr 38: Antoni Naróg, 56 lat, mąż Franciszki


6 czerwca 1831:

4. Z domu nr 73: Tomasz Trymbulak, 6 lat, syn Marcina i Anny


7 czerwca 1831:

5. Z domu nr 38: Apolonia Naróg, 12 lat, córka Antoniego i Franciszki


8 czerwca 1831:

6. Z domu nr 11: Krzysztof Zakrzewski, 56 lat, brak informacji o stanie cywilnym

7. Z domu nr 25: Tekla Kusznierczykowa, 30 lat, żona Jana

8. Z domu nr 29: Marianna Krówka, 4 lata, córka Macieja i Katarzyny


9 czerwca 1831:

9. Z domu nr 25: Anna Kusznierczykowa, 11 lat, córka Jana i Tekli


czerwiec 1831 - daty dzienne już nie wpisywane, brak też informacji o księdzu odprowadzającym zmarłych:

10. Z domu nr 47: Małgorzata Olendrowa, 31 lat, brak informacji o stanie cywilnym

11. Z domu nr 50: Rozalia Rostajka, 50 lat, brak informacji o stanie cywilnym

12. Z domu nr 5: Antoni Rostocki, 12 lat

13. Z domu nr 65: Maciej Wodecki, 7 lat, syn Dominika

14. Z domu nr 65: Kazimierz Wodecki, 2 lata, syn Dominika

15. Z domu nr 57: Sebastian Hryplewicz, 28 lat, mąż Anny

16. Z domu nr 63: Tomasz Drozd, 8 lat, syn Kazimierza i Tekli

17. Z domu nr 60: Sebastian Zarwański, 52 lata, mąż Łucji

18. Z domu nr 80: Katarzyna Wodecka, 70 lat, wdowa

19. Z domu nr 77: Jan Koryszko, 33 lata, mąż Tekli

20. Z domu nr 83: Paweł Drozda, 11 lat

21. Z domu nr 83: Tekla Drozdowa, 10 lat

22. Z domu nr 103: Michał Dajczak, 70 lat, mąż Katarzyny

23. Z domu nr 103: Dajczak Katarzyna, 60 lat, żona Michała

24. Z domu nr 107: Antoni Sąsiadek, 50 lat, mąż Tekli

25. Z domu nr 107: Tekla Sąsiadek, 40 lat, żona Antoniego

26. Z domu nr 107: Jan Sąsiadek, 16 lat, syn Antoniego i Tekli

27. Z domu nr 107: Helena Sąsiadek, 3 lata, córka Antoniego i Tekli

28. Z domu nr 107: Rozalia Sąsiadek, 1 rok, córka Antoniego i Tekli

29. Z domu nr 109: Wojciech Zróbek, 2 lata, syn Kajetana i Magdaleny

30. Z domu nr 109: Maria Zróbkowa, 6 lat, córka Kajetana i Magdaleny

31. Z domu nr 127: Maria Dajczakowa, 60 lat, żona Stefana

32. Z domu nr 128: Marta Żmudź, 24 lata, brak informacji o stanie cywilnym

33. Z domu nr 72: Stefan Czarkowski, 50 lat, wdowiec

34. Z domu nr 71: Maria Kwiatkowa, 70 lat, żona Szymona, żebraczka


Od 28 czerwca zakończenie epidemii zgonów na cholerę w Trościańcu. W księdze zgonów powróciły normalne zapisy, z datą dzienną i nazwiskiem księdza asystującego przy pochówku. Po cholerze w ludność wioski uderzyła epidemia ospy, również przywleczona z Azji przez wojska Paskiewicza. Tu śmiertelność była mniejsza - cztery niemowlęta i dwóch nastolatków. Ale pewnie wielu ludzi nosiło potem charakterystyczne "ospowate" ślady na twarzy.


13 lipca 1831: - ostatni, pojedynczy zgon na cholerę (być może osoba z innych okolic, czasowo przebywająca w Trościańcu)

35. Z domu nr 18: Jan Skowronek, 3 tygodnie, syn Klary




ROK 1855



Epidemia cholery w Trościańcu trwała od końca sierpnia do początku listopada 1855. Zmarło 21 znanych z imienia i nazwiska polskich mieszkańców Trosciańca.


18 sierpnia 1855:

1. Z domu nr 90: Maciej Sikora, żonaty, 49 lat


1 września 1855:

2. Z domu nr 128: Walenty Łokieć, 7 lat, syn Andrzeja i Teresy z domu Gałuszka


4 września 1855:

3. Z domu nr 128: Teresa Łokieć z domu Gałuszka, 1mo voto Kusiak, 35 lat, żona Andrzeja Łokcia


10 września 1855:

4. Z domu nr 134: Jan Wodecki, 8 lat, syn Bartłomieja i Franciszki z domu Półtorak


11 września 1855:

5. Z domu nr 93: Michał Pencak, 6 lat, syn Stefana i Petroneli z domu Piechotowskiej

6. Z domu nr 4: Wiktoria Żmudź z domu Kusiak, 28 lat, żona Jana Żmudź


17 września 1855:

7. Z domu nr 127: Rozalia Dajczak, 3 lata, córka Sebastiana i Tatiany z domu Sośnickiej


22 września 1855:

8. Z domu nr 72: Małgorzata Hnenna z domu Czajkowska, 36 lat, żona Jana Hnennego


14 października 1855:

9. Z domu nr 4: Wojciech Żmudź, 16 1/2 roku, syn Antoniego i Ewy z domu Karp


22 października 1855:

10. Z domu nr 91: Augustyn Olender, żonaty, 54 lata

11. Z domu nr 130: Jadwiga Strzała, nazwisko panieńskie nie podane, 55 lat, wdowa po Jakubie Strzała

12. Z domu nr 100: Zofia Jasny, 1 rok, córka Michała i Rozalii z domu Sołęga

13. Z domu nr 82: Jan Strąg, 9 miesięcy, syn Bartłomieja i Marii z domu Gruntowskiej


25 października 1855:

14. Z domu nr 51: Józef Sąsiadek, wdowiec, 76 lat


26 października 1855:

15. Z domu nr 131: Maciej Półtorak, kawaler, 21 lat, syn Marcina i Tekli z domu Drozd

16. Z domu nr 91: Anna Olender, 10 lat, córka Augustyna i Marii z domu Żytyńskiej


31 października 1855:

17. Z domu nr 52: Katarzyna Płoszaj z domu Sąsiadek, 63 lata, wdowa po Piotrze Płoszaj

18. Z domu nr 73: Katarzyna Trymbulak, nazwisko panieńskie nie podane, 63 lata, wdowa po Krzysztofie Trymbulaku


6 listopada 1855:

19. Z domu nr 100: Katarzyna Sołega z domu Półtorak, 52 lata, wdowa po Macieju Sołęga


8 listopada 1855:

20. Z domu nr 25: Wojciech Sikora, żonaty, 52 lata

21. Z domu nr 88: Maria Wojtyna, 1 rok i 3 miesiące, córka Wojciecha i Katarzyny z domu Półtorak



 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Komentarze
ARA dnia marzec 16 2012 20:47:41
W Trościańcu był cmentarz choleryczny, właśnie gdzieś poza wsią, wiem z przekazów starszyzny.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl


Copyright © Kazimierz Dajczak & Remigiusz Paduch; 2007-2019